کود شیمیایی

کود شیمیایی

کود شیمیایی چیست؟

کود شیمیایی به هر نوع ماده طبیعی یا غیرطبیعی  که به خاک یا بافت گیاهان افزوده شود تا یک یا چند ماده مغذی لازمه ی رشد گیاه فراهم شود گفته می شود. به این خاطر که خاک از نظر مواد غذایی گوناگون کمبود نداشته باشد مصرف کود شیمیایی کاربردی است. انواع گوناگون کود شیمیایی با بنیان طبیعی و یا آماده شده به شیوه صنعتی موجود است.
کوددهی برای دستیابی به عملکرد مطلوب در محصولات کشاورزی راه کار مناسبی برای کشاورزان این حوضه می باشد. مدیریت آفات، بیماری ها و علف های هرز،مدیریت سیستم آبیاری، عملیات خاک ورزی، استفاده صحیح از ماشین آلات کشاورزی و موارد بسیاری که به طور مفصل به آن پرداخته می شود. در این نوشتار کوتاه به طور اجمالی به بحث تغذیه و کوددهی محصولات کشاورزی جهت حصول عملکرد مطلوب می پردازیم.

انسان در نخستین گام های خود در تولید غذا اقدام به کشاورزی کرد و از این طریق توانست جوامع موفق تری را تشکیل دهد. به مرور زمان متوجه نیاز گیاهان به کوددهی شد و این نیاز اساسی را با استفاده از کودهای حیوانی و… که امروزه به اصطلاح کود آلی نامیده می شوند برطرف کرد. به مرور زمان و شناخت بیشتر از شرایط خاک و علوم گیاهی و نیازهای مختلف گیاهان به عناصر معدنی، استفاده از کودهای شیمیایی رواج پیدا کرد.

امروزه به کارگیری فرمول های مختلف کود شیمیایی برای کوددهی محصولات کشاورزی به طور گسترده مورد توجه قرار گرفته است، یکی از موضوعاتی که در استفاده از عناصر معدنی باید مورد توجه تولیدکنندگان، کشاورزان و کارشناسان قرار بگیرد استفاده در زمین های کشاورزی می باشد.

به طور کلی باید به طریقی عنصر مورد نظر در دسترس ریشه قرار بگیرد که این موضوع وابستگی بالایی به امکانات موجود در مزرعه از قبیل سیستم آبیاری، ماشین آلات کشاورزی، نیروی کارگری و… دارد. از طرفی نحوه کوددهی در باغات، زراعت ها و گلخانه ها نیز به جهت تفاوت های بنیادین در ساختار این گونه کشاورزی ها به اشکال مختلفی و گاها به روش های مشابه انجام می گردد.

در سال های گذشته و پیش از آن که فرم های کاملا محلول کود شیمیایی وارد بازار گردد اضافه کردن عناصر مورد نیاز گیاه قبل از کاشت و همراه عملیات آماده کردن زمین انجام میگرفت و میزان های مورد نیاز از عناصر مختلف پیش بینی می گردید و پیش از آنکه گیاه در زمین مستقر شود (کاشت بذر یا انتقال نشاء، نهال) این عناصر در محدوده ریشه قرار می گرفت بدین ترتیب سعی می شد که خاک از نظر تغذیه ایی بستری مناسب برای رشد گیاه تبدیل شود.
بنابراین رشد گیاهان با کود بهتر می شود. این کار به دو شیوه انجام می شود: شیوه سنتی که مواد مغذی اضافه می گردد و راه دوم که بعضی از کودها اعمال می‌کنند بهتر کردن عملکرد خاک با تحول در نگهداری شرایط آب و هوای آن است. کودها در بردارنده ماکرو مواد مغذی و میکرو مواد مغذی هستند، که خود ماکرو مواد ها به دو دسته اصلی و ثانویه تقسیم می شوند. ماکرو مواد مغذی اصلی شامل :

– نیتروژن برای رشد بهتر برگ‌ها
– فسفر برای رشد بهتر ریشه‌ها، گل‌ها، دانه‌ها و میوه‌ها
– پتاسیم برای رشد بهتر ساقه، حرکت آب در گیاه، بهبود کار گل دهی و میوه دهی
و ماکرو مواد مغذی ثانویه شامل کلسیم ،منیزیم ، گوگرد هستند.
میکرومواد مغذی موجود در کود ها هم شامل : مس، آهن، منگنز، مولیبدن، روی و بور. در برخی موارد سیلیکن، کبالت و وانادیم هم وجود دارند.

انواع کود شیمیایی

انواع کود شیمیایی

دسته بندی کود ها

کودها به طرق گوناگون دسته بندی می‌شوند. به طور مثال می شود آن ها را بر مبنای وجود تنها یک ماده مغذی دسته بندی کنیم که در این حالت کود مستقیم به آن ها گفته می شود. اما کودهای مجتمع حاوی دو یا چند ماده مغذی گوناگون می باشند . برخی مواقع کودها بر مبنای طبیعی (ارگانیک) و شیمیایی (غیر ارگانیک) بودن دسته بندی می‌شوند. کودهای طبیعی یا ارگانیک اصولا گیاهان بازیافت شده می باشند یا از فضولات حیوانات تشکیل شده اند. به کودهای غیرارگانیک کود شیمیایی می گویند به این خاطر که جهت آماده سازی آن ها فرایند های شیمیایی صورت می گیرد. در ادامه انواع کود شیمیایی را برای شما شرح می دهیم.

کودهای ازت

ازت به شکل نیترات ،یون آمونیم و اوره امکان جذب شدن به گیاه را دارد . نیترات آمونیم ۳۳ درصد ازت دارد و هر دو شکل ازت آن امکان جذب شدن به گیاه را دارد . اوره متداول ترین کود ازت در ایران می باشد. اوره جز ترکیبات آلی محسوب می شود و به این شکل امکان جذب به گیاه را دارد . محلول اوره در محلول پاشی برگ گیاهان هم به کار برده می شود. اوره نیترات آمونیم را می شود پیش از کاشت گیاه و یا پس از آن که گیاه کمی رشد کرد به خاک داد. سولفات آمونیم به غیر از ازت حاوی ۲۴ درصد گوگرد است. هیدرات آمونیم را که از مخلوط شدن آمونیاک در آب درست می شود پیش از کاشت از طریق سرنگ های خاص در لایه ای از خاک جاگذاری می کنند.
نیترات کلسیم و نیترات پتاسیم مقدار کمی ازت دارد وکمتر می شود بعنوان کود ازت برای خاک استفاده شوند. این کود شیمیایی اصولا در محلول های غذائی بعنوان منابع کلسیم یا پتاسیم به کار برده می شوند .

کودهای پتاسیم

این نوع کود شیمیایی بیشتر در خاک های اسیدی و خاک های شنی مشاهده می شوند، اما نقصان آن در بقیه خاک ها در شرایط آبیاری و برداشت میزان بسیاری محصول بالاخص یونجه هم دیده می شود . بیشتر کودهای پتاسیم در آب محلول اند و شیوه افزودن آن ها به خاک تاثیر بسزایی در موثر بودن کود شیمیایی ندارد. کلرورپتاسیم بیشترین ترکیب پتاسیم در طبیعت است. کلرورپتاسیم حاوی میزان زیادی (۶۰ تا ۶۲ درصد) است .اما استفاده کلرورپتاسیم در شرایطی که به میزان زیادی پتاسیم احتیاج داریم کار درستی نیست، چرا که امکان دارد مسمومیت متاثر از زیادی کلر روی دهد . باید بدانید که مقدار کمی کلر برای محصولاتی مثل توتون و پنبه نیاز است، و زیادی کلر در خاک سبب آبدار شدن غده سیب زمینی و کم شدن کیفیت توتون می شود. نیترات پتاسیم حاوی ۴۴% اکسید پتاسیم است، اما کودی پر هزینه است . سولفات پتاسیم متداول ترین کود پتاسیم می باشد که در زراعت استفاده می شود . پتاسیم از تفکیک نخستین مانده های گیاهی به خاک افزوده می شود، اما هوموس خاک منبع مهم پتاسیم نیست ، چرا که پتاسیم از طریق مواد آلی ثابت نمی شود. خاک هائی که میزان زیادی رس از سبک ورمی کولایت و ایلیت دارند پتاسیم را مستقر می کنند. پتاسیم موجود در محلول خاک در حال تعادل است و ذخیره پتاسیم خاک به حساب می آید و اگر که شدت تثبیت بالا برود باید پتاسیم را به شکل نواری و پیش از کاشت در خاک گذاشت.

ویدئو کود نیترات پتاسیم مایسا را حتما مشاهده کنید.

 

 

کودهای فسفر

اکثر مواقع درصد فسفر کودهای شیمیایی را به شکل درصد اکسید فسفر می آورند. اسید فسفریک که از تفکیک مواد آلی خاک بدست می آید امکان جذب به گیاه را دارد ، اما به شکل کود شیمیایی استفاده نمی شود. بخش زیادی از کود فسفره ای که به خاک می دهیم از طریق کلسیم در خاک های قلیائی و از طریق آهن و آلومینیم در خاک های اسیدی ثابت می شود. اصولا کود فسفره ای که به خاک می دهیم در سال نخست به شکل قابل جذب گیاه به جا می ماند و قسمت کمی هم در سال های بعد امکان جذب به گیاه را پیدا می کند به این خاطر که مقدار محلول بودن و حرکت کود فسفره در خاک خیلی محدود است باید کودهای فسفره را پیش از کاشت به خاک بدهیم و آنها را به طور مستقیم در بخش ریشه قرار دهیم. بیشترین مقدار محلول فسفر در pH 6 تا ۵/۶ دیده می شود. پس رساندن pH خاک به این میزان این امکان را دارد که در تقویت محلول بودن و جذب فسفر تاثیر گذار باشد. تحول pH خاک در خاک های اسیدی با افزودن آهک و در خاک های قلیائی با افزودن گوگرد یا کودهای اسیدی صورت می گیرد. استفاده زیاد کود حیوانی هم می تواند در رفع کمبود pH خاک نافع باشد. مقدار محلول بودن کودهای فسفره هم ناپایدار است.

کود شیمیایی بهرویش

کود شیمیایی بهرویش

کودهای گوگرد

نقصان گوگرد در خاک هایی که شدیدا در خطر شستشو قرار دارند دیده می شود. در این حالت باید گوگرد را به شکل کود به خاک بیافزاییم. میزان گوگرد کودها را به شکل درصد عنصر گوگرد نام می برند . گزینش سبک کود گوگرد دار به pH خاک بسته است. در خاک های اسیدی می شود از سولفات کلسیم یا جیپس برای منبع گوگرد بهره مند شد . این مخلوط حاوی ۱۸ درصد گوگرد و ۲۲ درصد کلسیم می باشد. جیپس به غیر از فراهم کردن گوگرد و کلسیم سبب بالا رفتن pH خاک هم می شود.
از پودر گوگرد هم می شود بعنوان کود گوگرد بهره مند شد. عنصر گوگرد به خاطر فعالیت باکتری های اکسید کننده به شکل اسید سولفوریک و در انتها سولفات ها می شود . هر اندازه ذرات عنصر گوگرد کوچک تر و پراکندگی آن در خاک یکسان تر باشد، سرعت اکسیده شدن گوگرد زیادتر می شود. اکسیداسیون عنصر گوگرد سبب اسیدی شدن خاک می شود و به این خاطر از آن برای تصحیح خاک های قلیائی بهره مند می شوند. اکسیده شدن گوگرد در حرارت و رطوبت مطلوب تقریبا ۳ تا ۴ هفته زمان می برد . بعضی از کودهای گوگرد را مثل So2 و پلی سولفیدها در آب آبیاری مخلوط کرده و به خاک می افزایند.

انفجار مزرعه از پرباری محصولات با گوگرد مایسا

 

 

کودهای کلسیم و منیزیم

کلسیم و منیزیم را کمتر به عنوان کود شیمیایی استفاده می کنند ، چرا که نقصان آن ها در خیلی از خاک ها به جز خاک های مناطق مرطوب مشاهده نمی شود. خاک های مناطق مرطوب اسیدی است و جهت تصحیح آنها از کلسیم و منیزیم بهره مند می شوند. در خاک های اسیدی میزان زیادی کربنات کلسیم، کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم و یا سولفات کلسیم جهت تصحیح استفاده می شود. در انتها نقصان گمان برانگیز کلسیم و منیزیم هم برطرف می شود . اگر که تحول pH خاک های اسیدی مد نظر نباشد و تنها برآورده کردن کلسیم لازمه ی گیاه مد نظر باشد می شود از کودهای فسفره در بردارنده کلسیم بهره مند شد. جهت برطرف کردن نقصان منیزیم ، سولفات منیزیم و یا سولفات مضاعف منیزیم و پتاسیم مصرف می گردد.

کود شیمیایی مایسا

کودهای مخلوط

عناصر ازت، فسفر و پتاسیم بیشتر از بقیه عناصر بعنوان کود شیمیایی استفاده می شوند . برخی مواقع کودهای تجارتی را به شکل ترکیبی از عناصر ذکر شده آماده می کنند.درصد عناصر این کودها اصولا کمتر است و بخش زیادی از حجم را سایر مواد به جز عناصر بالا شکل می دهند.

کودهای عناصرکم استفاده

در خاک های مناطق خشک نقصان آهن، مس، منگنز و روی و در خاک های مناطق مرطوب نقصان مولیبدن، کلر و بر دیده می شود. برخی مواقع هم میزان زیادی کلر و بر در خاک ها و آب آبیاری مناطق خشک موجود است و امکان دارد سبب مسمومیت گیاه شوند. مورد با اهمیت در استفاده کودهای عناصر کم مصرف این است که مرز میان مقدار لازم و میزان مسموم کننده گیاه خیلی کم است. به این معنی که استفاده زیاد این کودهای شیمیایی سبب مسمومیت گیاه می شود.
در اکثر مواقع میزان عناصر مس، آهن، منگنز و روی در خاک زیاد تر از احتیاج گیاه است، اما به شکل قابل جذب برای گیاه نیستند. از سمتی هم به این خاطر که این عناصر بیشتر به شکل کاتیون به خاک افزوده می شوند، احتمال ثابت شدن آن ها از طریق خاک بالا است.مطلوب است که کاتیون ها را بر روی برگ ها محلول پاشی کنید.
اکر که این کاتیون ها شکل مخلوط معدنی به خاک داده شوند باید به شکل نواری در خاک جای گذاری شوند و یا با کودهای حاوی واکنش اسیدی به خاک افزوده شوند. در صنعت این کاتیون ها را با مواد کلات کننده مخلوط کرده و آن ها را به شکل تثبیت نشدنی تبدیل می کنند . کلات ها به راحتی در خاک حرکت می کنند و عنصر را به دست گیاه می دهند. اگر دسترسی به کلات ها وجود نداشته باشد ، از سولفات های کاتیون ها به جای کود شیمیایی بهره منده می شوند.
از دسته آنیون ها، کمبود کلر کمی دیده می شود. چرا که اصولا میزان لازم کلر همراه با آب باران مخصوصا در مناطق ساحلی، کودهای شیمیایی عناصر اصلی و آب آبیاری به خاک افزوده می شود. اگر لازم باشد می شود از کلرورپتاسیم جهت بر طرف کردن نقصان کلر بهره مند شد. جهت بر طرف کردن نقصان بر بورات سدیم یا بوراکس مصرف می شود. بوراکس در آب زیاد محلول بوده و در خاک به راحتی حرکت می کند و باید مراقب شسته شدن آن از خاک باشید. بوراکس را به طور مستقیم به خاک می افزایند .

جهت افزودن مولبیدن از مولیبدات سدیم یا مولیبدات آمونیم بهره مند می شود.این امکان وجود دارد که مولیبدات را با مواد دیگری ترکیب و به خاک افزود و یا آن را محلول پاشی اضافه کرد. اگر که عناصر کم استفاده به شکل نواری در خاک گذاشته شوند میزان استفاده آنها چند کیلوگرم (از هر یک) در هکتار می شود. اگر که این کودها را بر روی خاک می ریزند و با خاک ترکیب می کنند، مقدارش را چند برابر بر میدارند . در این شیوه سولفات کاتیون ها رابه مقدار ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم در هکتار پخش می کنند . میزان متداول استفاده بورات تقریبا ۵ کیلوگرم در هکتار است. مولیبدات به میزان ۱ تا ۲ کیلوگرم در هکتار پخش می شود. اگر که از شیوه محلول پاشی عناصر بر سطح برگ ها به کار برده می شود، باید به غلظت محلول توجه کنیم .
در صنعت ایران ترکیبی از کودهای عناصر کم استفاده به اسم های تجاری گوناگون موجود است. محلول آماده شده از این کودها را می شود بر برگ ها پاشید و یا با سموم گوناگون ترکیب کرد و در یک زمان با سمپاشی استفاده کرد.

کود های شیمیایی سبب بهتر شدن رشد گیاه شده و از راه فرایند های شیمیایی این کود ها ساخته می شوند. کود های شیمیایی در قیاس با کود های آلی مقدار کمتری دارند. گونه های مختلف کود های شیمیایی موجود است که به فرم های پودی , گرانوله , مایع و گاز آماده می شوند.

چگونه کود شیمیایی مناسبی انتخاب نماییم؟

اکثر کودهای شیمیایی که در بازار موجود هستند حاوی سه عنصر ضروری نیتروژن، پتاسیم و فسفر هستند. که اصطلاحا به این قبیل کودها NPK یا کود کامل گفته می شود. که غالبا با سه عدد همراه هستند، حال این اعداد بیانگر چه چیزهایی هستند؟ این اعداد میزان ترکیب این سه عنصر را در کود نشان می دهند. که شما با توجه به نیاز گیاه می توانید کود شیمیایی مناسب را انتخاب نمایید.

آیا از خسارات ناشی از اختلاط اشتباه کود ها اطلاع دارید؟

پاسخ سوال را در پادکست دریافت خواهید کرد .

 

همه گیاهان، به عناصری نیاز دارند که بتوانند برای رشد مناسب از خاک دریافت کنند. اگر برخی از عناصر کم باشند، گیاهان دچار مشکل شده و نمی توانند به خوبی رشد کرده و به بار بنشینند. پس لازم است ابتدا کشاورز کمبودهای گیاه خود را بشناسد و با استفاده از یک کود شیمیایی مناسب و کامل گیاه خود را درمان نماید. در حال حاضر شرکت بهرویش یکی از تامین کنندگان کودهای شیمیایی کشور است که طیف وسیعی از کودهای شیمیایی را در اختیار کشاورزان و تولید کنندگان می گذارد.

 

دیدگاه‌ها 0